🐽 Fiilde Çatı Ile Ilgili Cümleler

Fiilçatısı, öznelerine ve nesnelerine göre olmak üzere iki yönden incelenir: Fiillerde Çatı Kavram Haritası. 1. Öznelerine Göre Fiil Çatıları (Özne-Yüklem İlişkisi) Özne-yüklem ilişkisinde, öznenin, eylemin bildirdiği işi nasıl yaptığı önemlidir. Buna göre de fiiller dört grupta incelenir: D) Bütün işlemleri iki saatte tamamlattı. E) Mektupların hepsini kardeşine yazdırdı. ÇÖZÜM: Doğru cevap “A” seçeneğidir. Çünkü diğer seçeneklerde işi başkasına yaptırma anlamı varken “A” seçeneğindeki “karıştırdı” eylemini özne bizzat kendisi yapmaktadır. fiilde çatı karışık örnekler, fiilde KompozisyonÖrnekleri. Kompozisyon Örnekleri. En güzel kompozisyon, kısa kompozisyonlar, uzun kompozisyonlar, her konuda yazılmış en güzel kompozisyonları sitemizde bulabilirsiniz. Menu. Widgets. Social Links. Search. Fiilde çatı indir etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster. EErPkwr. eğitim öğretim ile ilgili belgeler > konu anlatımlı dersler > Türkçe dersi ile ilgili konu anlatımlar > kelime türleri, sözcük türleri ile ilgili konu anlatımlar FİİLDE ÇATI LİSE, FİİLDE ÇATI KONU ANLATIMI, ÇATISINA GÖRE FİİLLER, ÇATISINA GÖRE CÜMLELER, ÖRNEKLER, KOLAY YOLU, FİLDE ÇATI TEST TÜRKÇE DERSİ KONU ANLATIM UYARI BU KONUYU İYİCE ÖĞRENEBİLMEK İÇİN MUTLAKA CÜMLENİN ÖĞELERİNİ …BİLMEMİZ GEREKİYOR… …ÖNCE CÜMLENİN ÖĞELERİ… Sevgili Öğrenciler, Aşağıdaki fiilde çatı konusu LİSE MÜFREDATINA göre hazırlanmıştır. 8. Sınıf öğrencisi iseniz sizler için hazırlanan 8. Sınıf Fiilde Çatı Konusu'na çalışınız. Çünkü 8. Sınıflar için fiilde çatı konusu içinde yer alan diğer başlıklar MEB tarafından kaldırılmış, konu daha basitleştirilmiştir. 8. Sınıf Fiilde Çatı Konusu'na ulaşmak için TIKLAYIN. İyi çalışmalar dileriz... bilgiyelpazesi ekibi Fiilde çatı veya diğer bir deyişle çatısına göre cümleler aşağıdaki gibi bölümlere ayrılır DİKKAT Cümlede çatı özelliğine bakabilmeniz için mutlaka cümlenin YÜKLEMİ FİİL olmak zorundadır. Eğer yüklem fiil olmazsa bu cümlede çatı özelliği ARANMAZ. Yani çatısına BAKILMAZ. Örnekler Arabalar yolda bekliyor. Yukarıdaki cümlenin yüklemi FİİL olan "bekliyor" kelimesidir. Bu yüzden bu cümlede çatı özelliğine BAKABİLİRİZ. Arabalar kaldırımdaydı. Yukarıdaki cümlenin yüklemi FİİL OLMAYAN "kaldırımdaydı" kelimesidir. Bu yüzden bu cümlede çatı özelliğine BAKILMAZ. Şimdi çatı konusuna başlayalım ÖZNESİNE GÖRE ÖZNE - YÜKLEM İLİŞKİSİNE GÖRE CÜMLELER - Yüklemi fiil olan cümle öznenin durumuna göre ikiye ayrılır a Etken Çatılı Fiil - Yüklemi fiil olan cümlenin öznesi eğer işi bizzat "KENDİSİ YAPIYOR"sa etken çatılı fiildir. Yani yüklemin cümledeki ANLAMINA BAKACAĞIZ. Örnekler Bu zor soruyu iki dakikada çözdü. "çözdü" yüklem, kim çözdü "o", peki "o" "çözme" işini KENDİSİ mi yaptı, ANLAMINA BAKIN, evet. Öyleyse "çözdü" fiili etken çatılı bir fiildir. Öğretmenimizin anlattıklarını güzelce dinledim. "dinledim" yüklem, kim dinledi "ben", peki "ben" "dinleme" işini KENDİM mi yaptım, ANLAMINA BAKIN, evet. Öyleyse "dinledim" fiili etken çatılı bir fiildir. Bu roman okuyanı kendine bağlıyor. "bağlıyor" yüklem, ne bağlıyor "bu roman", peki "bu roman" "bağlama" işini KENDİSİ mi yaptı, ANLAMINA BAKIN, evet. Öyleyse "bağlıyor" fiili etken çatılı bir fiildir. Çocuklar arka bahçeye güzel bir kulübe yapmışlar. "yapmışlar" yüklem, kimler yapmışlar "çocuklar", peki " çocuklar" "yapma" işini KENDİLERİ mi yapmış, ANLAMINA BAKIN, evet. Öyleyse "yapmışlar" fiili etken çatılı bir fiildir. b Edilgen Çatılı Fiil - Yüklemi fiil olan cümledeki iş fiil eğer "BAŞKASI/BAŞKALARI TARAFINDAN" yapılıyorsa edilgen çatılı fiildir. Yani yüklemin cümledeki ANLAMINA BAKACAĞIZ. Örnekler Bu güzel ormanda uzaktan uzağa kuş sesleri duyuluyordu "duyulurdu" yüklem, ne duyulurdu "kuş sesleri", peki "duyulma" işi kimler tarafından yapılırdı, ANLAMINA BAKIN "BAŞKALARI TARAFINDAN" yapılırdı. Öyleyse "duyulurdu" fiili edilgen çatılı bir fiildir. Hafta sonu evin arkasındaki bahçe bir güzel sulandı "sulandı" yüklem, ne sulandı "evin arkasındaki bahçe", peki "sulanma" işi kimler tarafından yapıldı, ANLAMINA BAKIN "BAŞKALARI TARAFINDAN" yapıldı. Öyleyse "sulandı" fiili edilgen çatılı bir fiildir. Emektar at, pazarda geçen hafta satıldı. "satıldı" yüklem, ne satıldı "emektar at", peki "satılma" işi kimler tarafından yapıldı, ANLAMINA BAKIN "BAŞKALARI TARAFINDAN" yapıldı. Öyleyse "satıldı" fiili edilgen çatılı bir fiildir. Bayram temizliği yapılırken camlar da silindi. "silindi" yüklem, ne silindi "camlar", peki "silinme" işi kimler tarafından yapıldı, ANLAMINA BAKIN "BAŞKALARI TARAFINDAN" yapıldı. Öyleyse "silindi" fiili edilgen çatılı bir fiildir. Televizyonun kanalları sırasına göre ayarlandı. "ayarlandı" yüklem, ne ayarlandı "televizyonun kanalları", peki "ayarlanma" işi kimler tarafından yapıldı, ANLAMINA BAKIN "BAŞKALARI TARAFINDAN" yapıldı. Öyleyse "ayarlandı" fiili edilgen çatılı bir fiildir. DİKKAT Cümlede geçen "başkası/başkaları" cümlenin içinde kullanılabilir. Kullanılsa bile yüklemde geçen fiili "BAŞKALARI TARAFINDAN" yapıldığı için fiil EDİLGEN'dir. TERS KÖŞE OLMAYIN! Örnekler Komşumuzun evi polis tarafından arandı. arandı yüklem ve fiil, ne arandı komşumuzun evi özne, peki aranma işi başkası tarafından mı yapıldı. evet. peki kim tarafından arandı polis tarafından. Sonuçta cümlenin yüklemi olan arandı fiili başkası tarafından yapılmış mı yapılmamış mı, yapılmış, öyleyse arandı fiili cümlemizde edilgendir. Oyuncular, seyirciler tarafından alkışlandı. alkışlandı yüklem ve fiil, alkışlandı kimler, oyuncular özne, peki alkışlama işi başkası tarafından mı yapıldı. evet. peki kim tarafından alkışlandı seyirciler tarafından. Sonuçta cümlenin yüklemi olan alkışlandı fiili başkası tarafından yapılmış mı yapılmamış mı, yapılmış, öyleyse alkışlandı fiili cümlemizde edilgendir. SONUÇ Cümleyi okuduktan sonra ANLAMINA bakarız. Eğer işi yapan öznenin KENDİSİ ise ETKEN, iş BAŞKASI veya BAŞKALARI TARAFINDAN yapılıyorsa EDİLGEN'dir. c Dönüşlü Fiil Özne, yüklemde belirtilen fiili işi hem yapıyor hem de yaptığı bu eylemden etkileniyorsa bu tür eylemlere kendine iş kendine döndüğü için “dönüşlü eylem” denir. Dönüşlü fiilin yüklem olduğu cümlede “kendi yaptığından yine kendi etkilenme” anlamı vardır. Dönüşlü fiillerde özne gerçek öznedir. Örnekler Kedicik, sobanın yanında büzüldü. "büzülen" kedi, büzülme işini kendisi mi yapıyor EVET, peki büzülme işinden yine kendisi mi etkileniyor EVET. Öyleyse "büzülmek" fiili bu cümlede DÖNÜŞLÜ FİİL'dir. Çatıdaki demirler paslanmış. "paslanan" çatıdaki demirler, paslanma işini kendisi mi yapıyor EVET, peki paslanma işinden yine kendisi mi etkileniyor EVET. Öyleyse "paslanmak" fiili bu cümlede DÖNÜŞLÜ FİİL'dir. Uyarı Edilgen fiil ve dönüşlü fiil; aynı eklerle oluşturulduğundan karıştırılabilir. Edilgen çatılı fiillerde iş BAŞKALARI TARAFINDAN yapılır. Fakat Dönüşlü fiillerde işi yapan da işten etkilenen de ÖZNENİN KENDİSİ'dir. Cümledeki anlamına bakacağız. Örnekler "YIKANMAK" fiiline bakalım Çocuk, banyonda kendisi 4 saat YIKANDI. yıkanan çocuğun kendisi, yıkanma işinden etkilenen yine çocuğun kendisi. Öyleyse "yıkanmak" fiili bu cümlede DÖNÜŞLÜ'dür. Arabamız, 4 saatte YIKANDI. yıkama işini BAŞKALARI TARAFINDAN yapılmıştır. Araba kendi kendini YIKAMAMIŞTIR. Öyleyse "yıkanmak" fiili bu cümlede EDİLGEN'dir. Dönüşlü Fiil Örnekleri Sınavı kazandığımı duyunca çok sevindim. Babam, uzun yıllar çalıştığı işyerinden ayrıldı. Sarsıntıyı duyunca hemen telefona sarıldı. Dedesi her zaman madalyasıyla övünürdü. Çocuk, yaptığı hata nedeniyle dövündü. Onu aramadığım için bana kırılmış. d İşteş Fiil Cümledeki yüklem olan fiilde "KARŞILIKLI" veya "BİRLİKTE" yapılma anlamı varsa ve fiil “-ş” yapım ekini almışsa İŞTEŞ fiildir. Örnekler Çocuk, komşunun çocuğuyla dövüştü. dövüşen çocuk karşısındaki çocukla KARŞILIKLI olarak dövüşme işini gerçekleştirdiği için ve "döv-" fiili "-ş" yapım ekini aldığı için "dövüşmek" fiili İŞTEŞ'tir Çocuklar heyecanla denize doğru koşuştu. koşuşan çocuklar bu işi BİRLİKTE yapıtları için ve "koş-" fiili "-ş" yapım ekini aldığı için "koşuşmak" fiili İŞTEŞ'tir Örneklerde görüldüğü üzere işteş fiiller, öznelerin işi yapma durumuna, anlamına göre ikiye ayrılır 1. Karşılıklı Yapma Anlamı Veren İşteş Fiiller İşin, fiilin gerçekleşebilmesi için karşısında bir şeyin olması gerekir. Örnekler Ünlü yazarla geçen yıl bir kitap fuarında tanıştım. ben ile yazar tanışma işini gerçekleştirebilmek için KARŞILIKLI olarak durmamız gerekir. Gözünüzün önüne getirin. Toplantıda yeni projeyi uzun uzun tartıştık. Onunla en son geçen ay görüşmüştüm. Yurtdışındaki arkadaşımla birkaç yıl mektuplaştık. Yıllar sonra gördüğüm arkadaşımla hasretle kucaklaştık. Kazandığımız parayı akşamüstü paylaştık. Uyarı Bazı fiillerde “-ş” eki kalıplaştığı için kelimeden ayrılmaz. Anlamca işteşlik taşıyan bu fiiller de işteş fiillerdir. Örnekler İki dargın arkadaş bu bayramda barıştı. Gençliğinde okul takımında güreşirmiş. 2. Birlikte Yapma Anlamı Veren İşteş Fiiller İşin, fiilin gerçekleşebilmesi için birlikte yapılması gerekir. Örnekler Park görevlisini gören çocuklar sağa sola kaçıştı. kaçışma işini yapan çocuklar bu işi BİRLİKTE yapıyorlar. Gözünüzün önüne getirin. Öğretmenin anlattığı fıkraya bütün sınıf gülüştü. Yırtıcı kuşlar köyümüzün üzerinde uçuşuyordu. Hepimiz küçücük bir odaya doluştuk. Yolcular havalimanında bekleşiyordu. Herkes yeni arabanın başına üşüştü. Uyarı Bazı fiiller, aldığı ek nedeniyle işteş gibi gözükse de tek başına yapılabildiğinden işteş değildir. Cümlede özne birden çok bile olsa, iş bir kişi tarafından gerçekleştirilebiliyorsa o eylem işteş değildir. Örnekler Yolcular trene zor yetişti. Bu cümlede “yetişmek” fiili, birden fazla özne almasına rağmen işteş değildir. Çünkü bu eylemde bildirilen iş, bir kişi tarafından da yapılabilir. Aşağıdaki cümlelerde eylemler, bir kişi tarafından da yapılabildiği için işteş çatılı değildir. Yorucu bir günün sonunda dağa ulaştık. Otobüsten iner inmez kalabalığa karıştı. Aylarca bu sınav için çalıştı. Uzun süre geçmesine rağmen buraya alışamadı. NESNESİNE GÖRE NESNE - YÜKLEM İLİŞKİSİNE GÖRE CÜMLELER - Yüklemi fiil olan cümlede NESNE kullanılabilmesine, kullanılamamasına, kullanılamadığı halde ek alarak kullanılabilir hale gelmesine ve kullanılabilirlilik derecesinin eklerle arttırılmasına göre dörde ayrılır a Geçişli Fiil - Yüklemi fiil olan cümledeki fiil eğer cümlede NESNE'nin GEÇMESİNE, kullanılmasına izin veriyorsa adı üstünde geçişli fiildir. Nesne alabilen fiillerdir. Yani bu cümlede nesne ya vardır ya da biz bu cümleye nesne ekleyebiliriz. İlla cümlede nesne olması gerekmez. Fiile bakacağız. Örnekler Annem erkenden sofrayı hazırladı. "hazırladı" yüklem, kim hazırladı "annem", NEYİ hazırladı "sofrayı" NESNE. Öyleyse "hazırladı" fiili nesne almıştır, nesne ALDIĞI için GEÇİŞLİ fiildir. Şimdi nesneyi cümleden SİLELİM. Annem erkenden hazırladı. "hazırladı" yüklem, kim hazırladı "annem", NEYİ hazırladı "onu" diye bir NESNE'yi cümlede KULLANABİLİRİZ. Öyleyse "hazırladı" fiili nesne ALABİLİR, nesne ALABİLDİĞİ için GEÇİŞLİ fiildir. B Geçişsiz Fiil - Yüklemi fiil olan cümledeki fiil eğer cümlede NESNE'nin geçmesine, kullanılmasına İZİN VERMİYORSA geçişsiz fiildir. Nesne ALAMAYAN fiillerdir. Yani bu cümlede nesne yoktur, biz istesek de cümlede NESNE KULLANAMAYIZ. Örnekler Arkadaşım çalışmak için işe gitti. "gitti" yüklem, kim gitti "arkadaşım", NEYİ gitti, NE gitti -> CEVAP YOK. Öyleyse "gitti" fiili nesnenin cümlede geçmesine, kullanılmasına İZİN VERMİYOR, GEÇİŞSİZ fiildir. Şimdi cümleye bilgi yelpazesi com nesne EKLEMEYE çalışalım Arkadaşım çalışmak için işe onu gitti. Arkadaşım çalışmak için işe arabayı gitti. Cümleye ne kadar uğraşırsak uğraşalım "NESNE" koyamıyoruz. SAÇMA, ANLAMSIZ oluyor. Çünkü "gitti" fiili cümlede nesne kullanılmasına izin vermiyor. ***KOLAY YOLU*** Aşağıdaki kolay yolu uygulayarak yukarıdaki gibi cümlenin ögelerini bulmakla, cümleye nesne yerleştirmeye çalışmakla UĞRAŞMAZSINIZ. Yöntem Şu 1. Cümlenin yüklemini bul. 2. Yüklemin dışındaki tüm kelimeleri sil, yüklemi yalnız bırak. 3. Yüklemin başına "ONU" kelimesini koy ve oku. 4. Okuyunca ANLAMLI oluyorsa GEÇİŞLİ, ANLAMSIZ oluyorsa GEÇİŞSİZDİR. Yöntem bu kadar BASİT. Örnekler Parasını bankaya verdi. 1. Cümlenin yüklemini bul. Parasını bankaya verdi. 2. Yüklemin dışındaki tüm kelimeleri sil, yüklemi yalnız bırak. Parasını bankaya verdi. 3. Yüklemin başına "ONU" kelimesini koy ve oku. ONU verdi. 4. Okuyunca ANLAMLI olduğu için "verdi" fiili GEÇİŞLİDİR. Toparlayalım Hiçbir şey söylemeden montunu alıp dışarı çıktı. 1. Cümlenin yüklemini bul. Hiçbir şey söylemeden montunu alıp dışarı çıktı. 2. Yüklemin dışındaki tüm kelimeleri sil, yüklemi yalnız bırak. Hiçbir şey söylemeden montunu alıp dışarı çıktı. 3. Yüklemin başına "ONU" kelimesini koy ve oku. ONU çıktı. 4. Okuyunca ANLAMSIZ olduğu için "çıktı" fiili GEÇİŞSİZDİR. C Oldurgan Fiil - Geçişsiz fiillerin “-r-, -d, -dır -dir, -dur, -ür, -t, -tır -tir, -tur, -tür” yapım ekleriyle geçişli hale getirilmesi sonucu oluşan oldurulan fiillere oldurgan fiil denir. Yani fiil geçişsizken artık geçişli olur. Örnekler Çocuk geç vakitte uyudu. "uyudu" yüklem, ONU UYUDU anlamsız oldu yani "onu" kelimesini alamadı. Öyleyse "uyudu" GEÇİŞSİZ FİİL'dir. Çocuğu geç vakitte uyuttu. "uyuttu" yüklem, ONU UYUTTU anlamlı oldu yani "onu" kelimesini alabildi. Öyleyse yukarıdaki "uyudu" fiili GEÇİŞSİZKEN "-t" yapım ekini alınca "UYUTTU" fiiline dönerek artık GEÇİŞLİ FİİL olmuştur. Sonuç uyuttu -> OLDURGAN FİİL'dir. Yemek sonunda pişti. geçişsiz Yemeği sonunda pişirdi. oldurgan Filmin sonunda ağlayacaksın. geçişsiz Biraz daha konuşursan çocuğu ağlatacaksın. oldurgan Yeterince puan alamadığı için üniversiteye giremedi. geçişsiz Basket topunu potaya girdirdi. oldurgan C Ettirgen Fiil - Geçişli fiillerin “-r-, -d, -dır -dir, -dur, -ür, -t, -tır -tir, -tur, -tür” yapım ekleriyle geçişlilik derecelerinin arttırılması sonucu oluşan fiillere ettirgen fiil denir. Örnekler Akşam size kitap okuyacağım. geçişli Akşam size kitap okutacağım. "oku" fiili "-t" yapım ekini alarak "okut" fiili olmuş ve zaten geçişliyken tekrar geçişli olarak ettirgen fiil olmuştur. Hayatındaki hataları anladı. geçişli Hayatını anlattı. ettirgen Adını tahtaya yazdı. geçişli Adını tahtaya yazdırdı. ettirgen FİİLDE ÇATI LİSE TESTLERİNİ ÇÖZMEK İÇİN >>TIKLAYIN>>TIKLAYIN>>TIKLAYIN>>TIKLAYINYorumu şahane bir site burayı sevdimm ->Yazan Buse. Er 8. **Yorum**->Yorumu SIZIN SAYENIZDE YÜKSEK BIR NOT ALDIM SIZE TESSEKÜR EDIYORUM...->Yazan sıla 7. **Yorum**->Yorumu valla bu site çok süper .Bu siteyi kuran herkimse Allah razi olsun tüm ödevlerimi bu siteden mugladan sevgiler....->Yazan kara48500.. 6. **Yorum**->Yorumu çok güzel bir site. kurucularına çok teşekkür ederim başarılarınızın devamını **Yorum**->Yorumu ilk defa böyle bi site buldum gerçekten çok beğendim yapanların eline sağlık. ->Yazan efe .4. **Yorum**->Yorumu ya valla çok güzel bisi yapmışınız. Çok yararlı şeyler bunlar çok sagolun ->Yazan rabia..3. **Yorum**->Yorumu Çok ii bilgiler var teşekkür ederim. Çok süper... Ya bu siteyi kurandan Allah razı olsun ..... süperrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr. Çok iyiydi. isime yaradı. Her kimse bu sayfayı kurduğu için teşekkür ederim ->Yazan pınar.. 2. **Yorum**->Yorumu çok güzel site canım ben hep her konuda bu siteyi kullanıyorum özellikle kullanıcı olmak zorunlu değil ve indirmek gerekmiyor->Yazan ESRA.. 1. **Yorum**->Yorumu Burada muhteşem bilgiler var hepsi birbirinden güzel size de tavsiyeederim. ->Yazan Hasan Öğüt. >>>YORUM YAZ<<< Fiilde çatı konusu sözcük türleri içinde işleyeceğimiz son başlıktır. Kpss Türkçe dersinde yer alan fiillerde çatı konusunda öznesine göre fiil çatıları ve nesnesine göre fiil çatıları başlıklarını ele ÇatıFiilde çatı konusuyla ilgili çatı çeşitlerine geçmeden önce bu konuya ait ipuçlarını ve öne çıkan noktalarını çatı aranırken önce cümlenin yükleminin altı çizilmeli. Çünkü fiili doğru görmek gerekir. Yüklem isim soylu ise çatı aranmaz, fiilse çatı pembeleşti. Pembeleşme’ fiildir ve çatı aranırYüzün pembeydi. Pembe’ isimdir, çatı aranmazYazım işlektir. İşlek’ isimdir, çatı aranmazYazım güzelleşti. Güzelleşme’ fiildir, çatı aranırDevrik cümlelerde kurallı düşünerek yüklemi net daha önceden yapılacak işler. Yüklem fiilden oluşur ve çatı aranırFiillin çatı özelliğini anlamak için fiilin yapısındaki fiilden fiil türeten ekleri görmeliyiz. Çünkü bu ekler çatı Görülüyor, Uyutacakmış, İçirin, Çıkarın, Toplattık, Temizletti, Anlatacak, Görüşecek, Uzandı, çatı ekleri -in, -iş => Bunlar özne çatı -ir, -dir => Bunlar da nesne çatı öznesine göre taşıdığı özellik öznesine göre çatı özne – yüklem ilişkisi; nesnesine göre taşıdığı özellik nesne yüklem ilişkisidir. O halde soruda öznesine göre çatı soruluyorsa yüklemden sonra özneyi mutlaka bulmalıyız. Nesnesine göre çatı soruluyorsa ek aramadan 1. tekil kişisine neyi sorusunu sorarak nesne alıp alamadığına konuştu. Özne ve çatı eki varKapıda gülüşüyorlar. Neyi sorusunu sorarız, cevap yoktur, bu yüzden özne yokturHızlı okuduk. Neyi okuduk sorusunu sorarız, cevap verilebilir dolayısıyla nesne alabilirKpss Türkçe dersinde fiilde çatı konusunda şimdi de fiilde çatı çeşitlerini başlıklar halinde Öznesine Göre ÇatılarÖznesine göre çatılarda, yüklemden sonra özneyi ve yüklemdeki özne çatı eklerini mutlaka aramalıyız. Özne yüklem ilişkisi 4 Edilgen Fiil Fiil mutlaka ”-il, -in, -l, -n” eklerinden birini almıştır. Fiildeki işi yapan gerçek özne belli değildir. Aslında işten etkilenen, yani nesne olan, özne konumuna geçmiştir. Buna sözde özne denilmektedir. Fiilde başkası tarafından yapılma anlamı yıkanacak. Burada perdeler’ sözde öznedir. Yıkanacak’ fiili de edilgen fiildirÇocuklar sınıflardan salona edilgen fiillerde sözde özne dahil hiç özne olmaz. Bu fiiller edilgenlik eki almadan önce nesne alamayan, yani geçişsiz erkenden gece çok özneli edilgen fiillerin belli olmayan gerçek öznesi, kimi zaman zarf tümleci olarak, ”tarafından, yüzünden, ile, -ce eki” vasıtasıyla dolaylı olarak belirtilebilir. Buna Örtülü Özne öğrencilerce öğretmenler tarafından Dönüşlü Fiil İşi yapanın ve işten etkilenenin aynı kişi olduğu eylemlerdir. Gerçek özne vardır ve yüklemi ”-l, -n, -il, -in” çatı eklerinden birini alır. Özne gerçek öznedir. Hem işi yapar hem de işten sözlerden hiçbirimiz bir güzel İşteş Fiil İşin birlikte veya karşılıklı yapıldığı, öznenin gerçek özne olduğu eylemlerdir. Yüklemi ”-ş, -leş” çatı eklerinden biri alır. Burada özne birden fazla varlıktan Etken Fiil İşi yapanın belli olduğu yani öznenin olduğu eylemlerdir. Çatı eki dün Nesnesine Göre Çatılar1 Geçişli Fiil Neyi’ sorusunu cevaplayan ve nesne alan alacaksın, verdim, ele aldık, söyle….2 Geçişsiz Fiiller Nesne almayan otur, düşecek, bak…Geçişli ve geçişsiz fiillerle ilgili aşağıdaki örnekleri hepsi kontrol edilecek. GeçişsizÖdevleri kontrol ettik. GeçişliArabadan inmiyor. GeçişsizUzun uzun bizi süzdü. GeçişliUzun uzun bize baktı. GeçişsizSabah erkenden yola çıktık. GeçişsizGeçmek, inmek, çıkmak, beklemek, gezmek, yürümek, çalışmak gibi fiiller temel anlamlarıyla geçişsiz, bazı yan anlamlarıyla önünden geçti.GeçişsizSınıfını geçti. GeçişliSınavdan sonra gezdik.GeçişsizTüm İstanbul’u gezdik. Geçişli3 Oldurgan Fiil Bu fiiller ”-it, -ir, -dir” eklerinden birini alır. Bu ekler geçişsiz bir fiile eklenmiştir. Geçişsiz fiiller bu eklerden birini alınca artık geçişli fiil haline => DüşürdüUyuyor => Uyuttu4 Ettirgen Fiil Nesnesine göre fiilde çatı konusundaki son ve dördüncü başlık olan ettirgen fiiller, ”-it, -ir, -dir” eklerinden birini almıştır. Ancak oldurgan fiilden farklı olarak bu ekler geçişli bir fiile eklenmiştir. Böylece fiilin nesne alma gücü fiilde başkasına yaptırma anlamı doğmaktadır. Yani özne işi kendisi yapmaz, başkasına örneklerde ettirgen fiil örneklerini Ettirgen=✓ Oldurgan=✘Süslettik. ✓Kapatın. ✓Pişireceğiz. ✘Sulattık. ✓Gözden geçirdik. ✘Kestireceğiz. ✓Düşürttün.✓Durdurtalım. ✓Anlattıracak. ✓Uzandırdım. ✘Uzattım. ✘Uzattırdım. ✓Ettirgenlik eki birden fazla fiiller nesne çatı eki alırken değişikliğe => KaldırGördür => GösterGittir => GötürGeldir => GetirFiilimsilerde de çatı özelliği temizlenmesi açıldığını yapısında birden fazla çatı eki toplat–tır– ”Hangisinde yüklem çatı özelliği bakımından farklıdır?” gibi sorularda önce öznesine göre çatı özelliğini arayınız. Hepsi etken ise nesnesine göre genel yetenek Türkçe dersindeki Fiilde çatı konusunu da işlemiş olduk. Bir sonraki kpss genel yetenek Türkçe dersimiz Cümle Türleri olacaktır. Fiilde Çatı İle İlgili Test Soruları Bu etkinliği etkinliğin sonunda "Dosya İndir" linkine tıklayarak kaydedebilirsiniz. Etkinliğe geçmeden önce kısaca öznesine ve nesnesine göre çatıları hatırlatmakta fayda. Öznesine Göre Çatılar - Etken Çatılı Fiiller Cümlede bildirilen işi, oluşu, hareketi ya da durumu yapan gerçek bir özne varsa bu tür fiillere etken çatılı fiiller denir. Etken çatılı fiillerde açık özne ya da gizli özne kullanılır. - Edilgen Çatılı Fiiller Cümlede bildirilen işi, oluşu, hareketi ya da durumu yapan varlık belli değildir. Bu tür cümlelerde aslında nesne olan varlık özne gibi görülür. Edilgen çatılı fiillerde sözde özne kullanılır. Nesnesine Göre Çatılar - Geçişli Fiiller Nesne alabilen fiillerdir. "Neyi, kimi, ne " sorularına cevap verirler. - Geçişsiz Fiiller Nesne alamayan fiillerdir. "Neyi, kimi, ne " sorularına cevap vermezler. Etken- Edilgen Çatılı Fiiller CÜMLELER ETKEN EDİLGEN 1. Bayram için bütün sokaklar süslendi. 2. Görevliler bayram için bütün sokakları süsledi. 3. Çocuk uçurtmayı görünce çok sevindi. 4. Sınavdan düşük not alınca çok üzüldü. 5. Ödevlere tek tek bakıldı. 6. Kazada yakınını kaybeden genç dövünüp durdu. 7. Akşamdan kalan yemeklerin hepsi yendi. 8. Yağmur bardaktan boşanırcasına yağdı. 9. Sınav görevlisi öğrencilere göz açtırmadı. 10. Sürücü kırmızıda geçince ceza yazıldı. 11. Küçüğe bayramlık alındı. 12. Pazardan 2,5 kilogram ıspanak aldı. 13. Hastanenin camları dün gece kırılmış. 14. Pikniğe çağırmadığımız için hepimize kırılmış. 15. Odunları baltayla bir çırpıda kırmış. 16. Bebek iyice hastalandı. 17. Hastalar bugün taburcu edildi. 18. Doktor, hastaları bugün taburcu etti. 19. Sular dün sabah kesildi. 20. Bu soruyu sadece çalışanlar çözebilirler. 21. Kapının kilidi bozulmuş. 22. Kalemin boyası bitince yarı yolda kalmış. 23. Minareden ezanlar okundu. 24. Buraya 2007’de atanmış. 25. Telefonun şarjı hemen bitmiş. 26. Bu konuyu anlamakta hiç zorlanmadım. 27. Kapılarının önünden ayakkabıları çalınmış. 28. Bu ders zil erken çaldı. 29. Düğünde oturacak yer bulamadık. 30. Yaz tatilinde okul boyanacakmış. Geçişli - Geçişsiz Fiiller CÜMLELER GEÇİŞLİ GEÇİŞSİZ 1. Çarşıya giderken seni de çağıracağız. 2. Hep birlikte yağmurun yağışını izledik. 3. Sabaha kadar hasta çocuğuna bakmış. 4. Bu espriye hiçbirimiz gülmedik. 5. Fiilde çatı konusunu bu hafta bitiririz. 6. Sağdaki yoldan az önce iki araba geçti. 7. Okula gelirken onu da gördüm. 8. Kitap okurken çok uzaklara dalıyorum. 9. Okulu da arkadaşlarını da çok seviyormuş. 10. Bilgisayarın klavyesi hemen bozuldu. 11. Havalar günden güne soğuyor. 12. Geceden başlayan kar her yeri beyaza bürüdü. 13. Herkes gibi ben de işittim. 14. Arkadaşlarıyla hastanedeki hastaları ziyaret ettiler. 15. Arabasının direksiyonu bozulmuş. 16. Hasan Dayı sabahtan beri çimleri suluyor. 17. Bu akşam evlerine misafirler gelecekmiş. 18. Kitabın renkli kapağını hemen fark etti. 19. Akıllı telefonunu evde unutunca hemen geri döndü. 20. Bir bardak çay insanın içini ısıtır. 21. Televizyonun sesini biraz kısar mısın? 22. Kediler fareleri hep kovalar. 23. Odasını hafta sonu güzelce temizledi. 24. Eski defterlerime bakınca okul anılarım canlandı. 25. Çocuğun tırnakları iyice uzamış. 26. Yarın kesinlikle telefonla arayacağım. 27. Sana yapılmasını istemediğin şeyi başkasına yapma. 28. 28’inci cümleyi ben yapıyorum. 29. Öğretmen selam verip hemen oturdu. 30. Küçük kız elmaları teker teker saydı. Bu etkinlıği İndirmek İçin aşağıdaki "Dosya İndir" Linkine Tıklayın... çinde fiil çatısı arayabileceğiniz metin yazısı örneği Yol boyu kavak ağaçları, köprü, yokuş yukarı dar sokak. Sokağın bitiminde kediyi gördüm. Yıkık bahçe duvarından duta tırmandı, oradan da çatıya. Baktım baca tütüyor. Rüzgarla savrulan külrengi, yoğun bir duman. Kedi dumana girdi çıktı, kiremitlerin arasında kayboldu sonra. Bahçe kapısının önünde durdum. Girsem yol bitecek. “Ömür biter yol bitmez” Kentlerin otellerin duvarlarında yazılıydı. Bir geminin beyazında, trenlerin, uçakların alnında. Bekleme odalarında, gar saatlerinde, kamyonların otobüslerin ön camlarında yazılıydı. Ya da tanıdık bir ses hep bu cümleyi fısıldadı kulağıma “Ömür biter yol bitmez” Girsem Paris’te Figuier sokağındaki odamın kapısı çalınmayacak biri daha. Ne telefon çalacak ne de Notre dame’in çanları. Gece lambamın ışığına üşüşmeyecek Türkçe sözcükler… Bu sürgün bitecek… Girsem sofada sedirin üzerinde bulacağım seni. Saçların ağarmış, yuvarlak beyaz yüzünde sabır. -döndün demek. -döndüm -sen yokken ağaçlara sokak vurdu, çürüyüp gitti hepsi. -bizim duta bir şey olmamış ama -onun hali benim gibi. Devrildi devrilecek. -yok yok iyisin maşallah ! İyi gördüm seni. -kocadım artık. Bil ki takatim kalmadı. Bu son olsun! - ……. -Bir gittin gidiş o gidiş. - ……… -Nasibini almadın mı hayattan, hala doymadın mı dünyaya? -…….. Doğru bu son olsun artık. Bir daha gitmem. Bunca yalnız kalacağını, böylesine kocayacağını bilemezdim. İste çürüyüp gidiyor her şey. Ben buradayken de soğuk vururdu ağaçlara. Bahçeyi ayrık otlar kaplar, sarnıcın suyu çekilirdi. Ama simdi ne tuhaf… İlkyaz hiç gelmemiş gibi. Sanki kırkikindiler hiç yağmamış. Toprak kurumuş, cılız yapraklarda belli belirsiz bir ürperme. Rüzgar yağmur getirmiyor anlaşılan. Dallara su yürümüyor. Ne tuhaf… ev terkedilmiş gibi. Koltuk örtüleri kaldırılmamış, sedirin ustu bir karış toz. Duvardaki musaffa da uzun suredir el değmemiş. Yani başından hiç ayırmadığın çalar saat bile durmuş. Kirli duvarlar, odalar, bahçeye inen merdiven, tahtaboşun sessizliği… her şey her şey bir eski zaman düşünde. Gözlerine uzak bir yalnızlık inmiş. eğitimYoksun sanki, oturduğun bana baktığın yerde değilsin. Sevecenlikle bakmıyorsun. İlk kez, yıllardır ilk kez pencereden ayırıp oğluna yönelttiğin bakışların donuk, yaşamsız. Biraz gülümsesen duvarların beyazı geri gelecek yine. Saatin tik takları sofayı dolduracak. Sedirin, musafin tozu yok olacak bir anda, dallara su yürüyecek . Ama gülümsemiyorsun. - Seni çok bekledim. Günler geceler boyu. - Geldim işte sonunda döndüm. - Geldin ya, beklediğim sen değilmişsin. Beklediğin ben değilmişim demek. Doğru sen bir başkasını bekledin. Bahçede dutun gölgesinde dizlerine yatırıp salladığın, gece üzerini örtüp duasını karanlığa üflediğin çocuğu, konuk odasının duvarındaki fotoğrafta gülümseyen delikanlıyı bekledin. Çünkü yakınlarının, özellikle de kocanın ölümünden sonra, onunla yapayalnız kalmıştın bu ahşap evde. Yaşamın, onun yaşamıydı, onun varlığından ibaretti dünyan. Gün onunla başlıyor gece onunla bitiyordu..Oydu yaşadığın. Bir gün ardından bakır maşrapayla su döküp Paris’e yolcu ettiğin delikanlıyı, seni bırakıp giderken sarsılarak ağlayanı bekleyecektin elbet, yıllar sonar Alaaddin’in sihirli lambasından çıkmış gibi karşında beliriveren , sakallı ve yorgun adamı değil. Bilsen ne acılar, ne yalnızlıklar çekti o adam! Bir kentten bir başkasına savruldu durdu. Dar odalarda, karanlık sokaklarda geçti yaşamı. Bilmediğin, düşünde bile göremeyeceğin dev uçaklara binip okyanuslar aştı, uğultulu kentlerin caddelerinde parklarında dolaştı. Yuvarlak beyaz yüzünün yakınlığını unutmadı ama. Paris’te Marie Köprüsünün altından akıp giden Seine Irmağının bulanık suyunda, Figuier sokağında lambasını yakınca beyaz kağıtlara vuran ışıkta seni gördü. Senin ellerini, yüzünü, geniş alnını. Moskova’da Puşkin alanında kar yağarken sen vardın aklında. New York’ta Gate Village’ın karanlık mahzenlerinden birinde de. Ve hiçbir güneş, Akdeniz’in yakıp kavuran güneşi bile, senin varlığın kadar ısıtamadı içini. Şimdi yıllar sonra karşında dikilen bu yorgun adamın, beklediğin kişi olmadığını söylemekte haklısın. Ama o hep bu anı, döneceği bu günü bekledi. Anla artık. -Tanımadın mı oğlunu ?. Beklediğin ben değil de bir başkası miydi? -……. - döndüm işte. Bu son olsun . Bir daha gidersem yol bitmesin. -……. Bahçe kapısının önünde durdum. Girsem ardımdan sımsıkı kapanacak kapı. Merdivenden sofaya çıktığımda Paris bitecek. Işıklı kalabalık bulvarlar, kahveler, güzel kadınlar, her şey, her şey bitecek. Biterse bitsin! Burada bu ahşap evde seninle yaşamanın sakin bir hayat sürmenin zamanı çoktan geldi bile. Evi onarır, bahçeyi düzenleriz. Toprak canlanır, dallara su yürür yeniden. Bakarsın yapraklar da yeşerir. Bir zamanlar gölgesinde uyuduğum dutun kalın iri yaprakları. Kapıyı açıp bahçeye girdim. Umduğum kadar bakımsız değildi. Her şey eski yerinde dut ağacı, tas duvar, köşede kullanılmayan sarnıç. Toprak kokusunu içime çekince heyecanım yatıştı biraz. Gövdem rahatlayıp gevşedi. Tam sırasıdır. Simdi çıkmalıyım sofaya, hemen simdi. Kaç yıl oldu .. kaç yıl oldu seni görmeyeli, sofanın tahta döşemesine ayak basmayalı kaç yıl oldu! Gece üzerimi örtmeye gelirken döşeme ayaklarının altında gıcırdardı. Sarsıldığını duyardım evin. Duvarlar, pencere camları titrer, karanlık çoğalırdı. Sen odaya girince ansızın duruverirdi her şey. Karanlık uzaklaşır, yüzünde dünya ışırdı. En derin en güzel uykuyu sen duanı okuyup karanlığa üfledikten sonar değil, bir yaz günü dizlerinde tattığımı söylemeliyim sana . Dutun serin gölgesinde, sarnıç uğuldarken. Şimdiyse yaşadığım kentler uğulduyor içimde. Sana bugün de söylemek isteyip de bir türlü söyleyemediklerimi ilk suçumu ilk cezamı yaşamımdaki tüm “ilk”leri anlatmalıyım. Yanına varıp gördüğüm kentleri tanıdığım kadınları her şeyi bir solukta söylemeliyim. Bahçede fazla oyalanmadan yukarı çıkıp kapı tokmağını vurduğumda tuhaf bir sessizlik oldu. Bir sure bekledim. Karşılık gelmeyince yeniden çaldım. Yine ses yok. Yumuşak tüylü bir yaratığın ayak bileklerime süründüğünü duyumsadım o anda. Baktım kedi. Kediyi görünce bacadan tüten dumanı anımsadım. Bu kez var gücümle vurdum tokmağı. İçerde bir kıpırdanma oldu. Döşemenin gıcırdadığını duydum. Kapı açıldı. Karşımda başörtülü yaşlı bir kadın. - Kimi aradınız - …….. - Siz Nurhayat hanımın oğlu musunuz yoksa? - ……. İçeri daldım, sedirin üstü bomboştu. -ben Nurhayat hanımın komşusuyum. Hacı’nın karısı. Paris’e çektiğimiz telgrafı almadınız demek…! Anneniz sizlere ömür… Sedire çöktüm. Yıllarca beni beklediğin pencereden vuran ışıkta sofa sessizdi. 1. Aşağıdaki cümlelerden hangisi, özne-yüklem ilişkisi bakımından ötekilerden farklıdır? A Bütün gece yine odasında gezinmişti. B Çocuğun ölümü, annesinden gizlenmişti. C Ders çalışmak için odasına kapanmıştı. D Hakemler taraf tutuyor diye sızlanmıştı. E Görünmemek için çalılıkların ardına saklanmıştı. 2. Aşağıdaki dizelerden hangisinde, özne-yüklem ilişkisine göre ötekilerden farklı bir eylem vardır? A İnsanı, insan diye sevmişim, hep severim B Aç mısın kardeşim gel olanı bölüşelim C Ama şiirlerimle seni doyuramam ki D Güzelle yüceltirim insanlığı, işim bu E Çirkini, kabayı ve hamı kayıramam ki 3. Aşağıdaki cümlelerin hangisi, özne-yüklem ilişkisi yönünden ötekilerden farklıdır? A Önce tekneye kocaman bir delik delindi. B Daha sonra eskimiş boyalar iyice kazındı. C Çatlaklara, yarıklara bol bol macun sürüldü. D İşini bitirmesi için üç gün süre verildi. E Boyayı bitirince şöyle bir doğruldu. 4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, özne-yüklem ilişkisi ötekilerden farklıdır? A Beyaz balina Karadeniz’de görüldü. B Sobanın yanındaki kedi uyanıp gerindi. C Halıdan kalan ipliklerden bir heybe dokundu. D Meydanın ortasına kocaman bir heykel dikildi. E Bu soruların tamamı son sınıflara soruldu. 5. Aşağıdaki cümlelerden hangisi, özne-yüklem ilişkisi bakımından ötekilerden farklıdır? A İki saat sonra iskelede buluştuk. B Eski günleri anarak dertleştik. C Geçen hafta okulun yemeğinde karşılaştık. D Kısa bir süre birbirimize bakıştık. E Düğün alayının arkasından koşmuştuk. 6. I. Göz açıp kapayıncaya kadar giyindi. II. Bu iş için telefonla görüştük. III. Telefon hatları gözden geçirildi. IV. Halılarımız bir güzel temizlendi. V. ilk filmiyle ün kazandı. Bu cümlelerin hangileri, özne-yüklem ilişkisi bakımından özdeştir? A I. ile III. B I. ile IV. C II. ile III. D III. ile IV. E III. ile V. 7. Aşağıdaki dizelerin hangisinde eylem, “etken çatılı” değildir? A Ardına düşmeyle güzel sevilmez B Uykudan uyanmış şahin bakışlım C Düşmanlarım gayri kına yakınsın D Giyinmiş sevdiğim allı yeşilli E Kavga kurulunca kılıç kuşandı 8. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi “işteş” çatılıdır? A İki gündür süren fırtına, bugün biraz yatıştı. B Kısa zamanda ne kadar da çok değişmişti. C Sözlerimi yanlış anlayınca gitmeye kalkıştı. D Her zaman, nedense, altından kalkamayacağı işlere girişir. E Duyduklarının dedikodu olduğunu öğrenince kardeşiyle kucaklaştı. 9. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi geçişsizdir? A Birçok kişi, bu mektubu kime yazdığımı merak edebilir. B Bu mektubu birçok kişiye birden yazdığımı söyleyebilirim. C Bütün mektuplar, iki insanın özel ilişkilerini yansıtmaz. D Ortak düşünceler, bu mektuplar yoluyla da yayılabilir. E Okuyan herkes, bu mektuplarda, ortak birçok şey bulabilir. 10. Aşağıdaki atasözlerinden hangisinin yüklemi, “geçişsiz” bir eylemdir? A Er olan ekmeğini taştan çıkarır. B Görünen köy, kılavuz istemez. C Aman diyene kılıç kalkmaz. D Mum dibine ışık vermez. E Tekkeyi bekleyen çorbayı içer. 11. Aşağıdaki atasözlerinden hangisinin yüklemi, nesne alır duruma getirilmiştir? A Beylik fırın has çıkarır. B Gün doğmadan neler doğar. C Aşure yemeye giden kaşığını taşır. D Çocuk düşe kalka büyür. E Arpacıya borç eden, ahırını tez satar. 12. I. Girin satıcılar evimin bülbülleri II. Üzüm satın, armut satın, nar satın bize III. Başlayan bir türkü gibi yaklaşın kapımıza IV. İndirin tüy gibi küfeyi sırtınızdan V. Bir elmadan bir mevsim dolsun evimize Yukarıdaki dizelerin hangisinde, geçişsiz bir eylem, geçişli oldurgan yapılmıştır? A I. B II. C III. D IV. EV. 13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylem, çatısı değiştirilerek nesne alır duruma getirilmiştir? A Kitabınızı bugün getireceğimi unuttum. B Bu konuda söylenenleri ayrıntılarıyla anlattım. C Komşularla, bodruma dolan suyu boşalttık. D Öğretmen ve öğrencilerin de dileklerini ilettik. E Neden son anda tavır değiştirdiğini soracaktım. 14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, “edilgen çatılı ortaç sıfatfiil” vardır? A Geçtiğimiz yerlerde gördüklerimiz anlatılamazdı. B Batan güneş artık doğmayacak sanma. C Yazılan kitap çok, okuyan yok. D Torbasında taşıdığı baba yadigârı silahı çıkardı. E Çorak topraktan artık karnı doymuyordu. 15. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi ettirgendir? A Armağan olarak çocuklara kitap getirdi. B Yaşlı kadını elinden tutarak otobüse bindirdi. C Doktor verdiği ilaçla hastayı uyuttu. D Erken yağan kar çiçekleri soldurdu. E Lekeler çıkmadığı için döşemeyi bir daha sildirdi. CEVAP ANAHTARI 1. B 2. B 3. E 4. B 5. E 6. D 7. A 8. E 9. D 10. C 11. A 12. D 13. C 14. C 15. E

fiilde çatı ile ilgili cümleler